Monthly Archives: نیسان 2009

یه‌کی ئایار و چه‌کی چینایه‌تی بۆ گۆڕینی کۆمه‌ڵایه‌تییانه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ی چینایه‌تی

28 ئه‌پڕیلی 2009

هه‌رچه‌نده‌ له‌ ماوه‌ی زیاتر له‌ نیوسه‌ده، ده‌سه‌ڵات و لێنینیسته‌کانی عیراق ڕۆژی (یه‌کی ئایار)یان لێ کردبووین به‌ جه‌ژن و ئه‌لکهولخواردنه‌وه‌، به‌ڵام به‌ هۆی ڕوخانی دیواری سانسووری پارتی (حزبی) پاش ڕوخانی دیواری به‌رلین، په‌رده‌ له‌سه‌ر زۆر ڕاستی لا درا و ئه‌فسانه‌کانی ڕابه‌ری بۆلشه‌ڤیزم و پارتی پێشڕه‌و وه‌ك به‌فری به‌هاران توانه‌وه‌ و مێژووی ڕاسته‌قینه‌ی ڕووداوی یه‌کی ئایاری 1886ی شیکاگۆ، که‌ یه‌کێك بوو له‌ کاره‌ ڕاسته‌خۆکانی بزاڤی یه‌کێتیگه‌رایی شۆڕشگێڕانه‌ له‌ ئه‌مه‌ریکا و ئه‌و بزاڤه‌ نه‌ك خه‌ریکی پیرۆزکردنی مێژوو نه‌بوو، به‌ڵکو چالاکان و له‌ سێداره‌دراوانی ئه‌و ڕووداوه‌ ئه‌وه‌مان نیشان ده‌ده‌ن، که‌ بزووتنه‌وه‌یه‌کی سه‌ربه‌خۆی ئابووریی و ڕامیاریی کرێکاران بووه‌.

درێژە بخوێنەوە

Advertisements

کار (خه‌بات)ی ڕاسته‌وخۆ (*Direct Action)

نووسینی: Emile Pouget

و. له‌ فارسییه‌وه‌:

به‌شی هه‌شته‌م

ئارامگه‌ره‌ناکه‌تواری (وهمی)یه‌کان

ڕاسته‌ که‌ نابێت ته‌نیا بۆ دامرکاندنه‌وه‌ی ئالۆش و چێژوه‌رگرتنپرناببردرێته‌ به‌ر توندوتیژی، به‌ڵام له‌و لایه‌نه‌وه‌ که‌ سوودوه‌رتن لێی له‌ کاتی پێویستدا، ملی پێ نه‌ده‌ین و بمانه‌وێت هه‌موو جه‌نگه‌که‌ به‌ به‌رده‌وامی به‌ هۆی به‌کاربردنی ئارامگه‌ره‌وه‌ و له‌ڕێگه‌ی پارله‌مان و ئامرازه‌ دێمۆکراتیکه‌کانی تره‌وه‌ به‌ره‌وپیش به‌رین، زۆر پڕمه‌ترسییه‌. نه‌خێر! هیچ سیستمێکی ده‌نگوه‌رتن یا ڕیفراندۆم یا پرۆسه‌یه‌کی تری له‌و جۆره‌ نییه‌، که‌ کلیلی ئاره‌زووه‌کانی جه‌ماوه‌ر له‌ ئاسمانه‌وه‌ داگرێت. بزووتنه‌وه‌ی شۆڕشگێڕانه‌ بێجگه‌ له‌ ملدان به‌ توندووتیژی هیچ ئه‌ڵته‌ناتیڤیکی تری نییه‌. وابه‌سته‌بوون به‌ خۆشباوه‌ڕیگه‌لی له‌م جۆره‌وه‌، ته‌نیا گه‌رانه‌وه‌ بۆ رابوردوو و دووباره‌کردنه‌وه‌ی هه‌ڵه‌ی پێشینان ده‌بێت، که‌ مژده‌ی به‌هه‌شتی ئه‌و دونیایان به‌ ڕه‌نجبه‌رانی ئه‌م دونیا و دووره‌په‌رێزان ده‌دا. گریمانه‌ی ڕزگاری ڕه‌نجبه‌رانی دووره‌په‌رێز یا به‌ڵینی سه‌رکه‌وتن له‌ڕێگه‌ی ڕیفراندۆمه‌وه‌، له‌ دیتنی که‌تواربینانه‌ی بارودۆخه‌که‌ ئاسانتره‌، به‌ڵام له‌ به‌رامبه‌ردا، تۆزقاڵێکیش که‌س له‌ ئازادی نزیك ناکاته‌وه‌.

درێژە بخوێنەوە

کار (خه‌بات*)ی ڕاسته‌وخۆ (Direct Action)

نووسینی: Emile Pouget

و. له‌ فارسییه‌وه‌: هه‌ژێن

به‌شی حه‌وته‌م

که‌مینه‌ له‌ به‌رامبه‌ر زۆرینه‌

جه‌ماوه‌ری کرێکاران، هه‌میشه‌ له‌لایه‌ن که‌مایه‌تییه‌کی دیاریکراوه‌وه‌ به‌هره‌کێشی لێ کراوه و چه‌وساوه‌ته‌وه‌. ئه‌گه‌ر ئه‌و که‌مایه‌تییه‌ ته‌نیا پشتی به‌ تواناییه‌کانی خۆی ببه‌ستایه‌، هه‌رگیز نه‌یده‌توانی ته‌نانه‌ت بۆ ته‌نیا ڕۆژێکیش پارێزگاری له‌جێوڕێی خۆی بکات! ئه‌و که‌مایه‌تییه‌، ده‌سه‌ڵاتی خۆی له‌ملکه‌چی مه‌ڕئاسای قوربانییه‌کانییه‌وه‌ به‌ده‌ست ده‌هێنێت. چینی کرێکار سه‌رچاوه‌ی هه‌موو ده‌سه‌ڵاته‌کانه‌، به‌ڵام هه‌ر ئه‌م چینه‌یه‌، که‌ خۆی له‌ به‌رامبه‌ر فه‌رمانڕه‌وایاندا قوربانی ده‌کات. لێره‌وه‌یه‌، که‌ فه‌رمانڕه‌وایان سواری ملی چینی کرێکار ده‌بن، سه‌رمایه‌ که‌ڵه‌که‌ ده‌که‌ن و ده‌وڵه‌ت داده‌مه‌زرێنن و به‌ڕێوه‌ی ده‌به‌ن.

درێژە بخوێنەوە

کار (خه‌بات)ی ڕاسته‌وخۆ *(Direct Action)

نووسینی: Emile Pouget

و. له‌ فارسییه‌وه‌:

به‌شی شه‌شه‌م **

تاوسەندنی نەهامەتی هانده‌ری شۆڕش نییە

ئەنجامگیری سەیر و سەمەرە لە « یاسای ئاسنینی کرێکان» وەرگیراوە. زۆربەی ئەو ئەنجامگیرییانە سەریان لەوێوە دەردەچێ کە ڕوودانی شۆڕش، لە گرەوی ئاڵۆزتربوون و قەیرانیتربوونی ئاسایی بارودۆخەکەیە، کە پێویستی بە هیچ کۆمەكێك یا ئامادەکارییەك لە لایەن خودی کرێکارانیشەوە نییە و بێ گەڕانەوەیە. هاوتەریب بە باوەڕی پشستشکێن بە لەتوانادا نەبوونی تێکشکانی یاسای کرێکان، هەندێك لە خەڵكیش به‌پێی به‌رئەنجامەکانی ئه‌و یاسایه‌، بەوە گەیشتوون کە «زیادبوونی هەژاری»، پروکێنتربوونی ژیان، فشاری خاوەنکارەکان، سەرکوتگەری میری و شتگەلێکی لەم جۆرە، ڕودانی شۆڕش خێراتر دەکەن. کار گەیشتە ئەوەی کە ژمارەیەك تەنانەت بەناوی شۆڕشەوە لە ڕوودانی ئەم شتانە دڵخۆش دەبوون. گەر بمانەوێت بۆچوونی ئەم نالۆژیکیانە پەسەند بکەین، هێزی شۆڕش لە نەهامەتییەوە سەرچاوە وەردەگرێت! بەم پێیە، هەر زیادبوونێك لە هەژاری و بەدبەختی خەڵك و شتی تری لەم جۆرە دەبێت بە بەختیاری بزانین و چاوەڕێی ساتی بەڵێندراو بمێنینەوە.

درێژە بخوێنەوە

کار (خه‌بات)ی ڕاسته‌وخۆ* (Direct Action)

نووسینی: Emile Pouget

و. له‌ فارسییه‌وه‌:

به‌شی پێنجه‌م

هۆکاری تازه‌: ویستی کرێکار!

هۆکارێکی تازه‌ له‌ بازاری کاردا په‌یدا بووه‌: ویستی کرێکار! ئه‌م هۆکاره‌ له‌ نرخدانان له‌سه‌ر په‌تاته‌ و دانه‌وێڵه‌دا بوونی نییه‌، به‌ڵام له‌ دیاریکردنی کرێکاندا کارایی داده‌نێت؛ کارایی، له‌وانه‌یه‌ به‌ ڕاده‌ی به‌ره‌نگاری هێزی کار، که‌ له‌ ئه‌نجامی هاوئاهه‌نگی ویسته‌ کۆوه‌بووه‌ تاکییه‌کانی کرێکاران له‌ سه‌ندیکادا بێت؛ به‌ڵام به‌هێز بێ یا لاواز، به‌ هیچ شیوه‌یه‌ك بواری بۆ نکۆڵی لێکردن نه‌هێشتوه‌ته‌وه‌.

درێژە بخوێنەوە

کار (خه‌بات*)ی ڕاسته‌وخۆ (Direct Action)

نووسینی: Emile Pouget

و. له‌ فارسییه‌وه‌:

به‌شی چواره‌م

پێویستی تێكۆشان

قسه‌کردن له‌سه‌ر پێویستی خه‌باتکردن ئه‌وه‌نده‌ گشگیر بووه‌ته‌وه‌، که‌ له‌وانه‌یه‌ پێشنیارکردنی لێره‌دا جێی گاڵته‌ و نابه‌جێ بێته‌ به‌رچاو.

له‌ ڕاستیدا ئه‌گه‌ر خه‌بات بخه‌ینه‌ لاوه‌، مه‌گه‌ر هیچ شتێك بێجگه‌ له‌ بێده‌نگی، بێهزری و وه‌رگرتنی دۆشداماوانه‌ی کۆیله‌تی هیچ له‌ دونیادا ده‌مێنێته‌وه‌؟ مرۆڤه‌کان له‌ ده‌می سستی و بێخه‌باتیدا، تا ئاستی شتگه‌ڵی چوارلاق داده‌به‌زن؛ ده‌بنه‌ کۆیله‌ی گرفتاری ڕه‌نج و نائومێدی؛ توانای ئه‌ندێشانیان له‌ده‌ست ده‌ده‌ن، چاویان ده‌به‌سترێت، نه‌ ده‌توانن داهاتوو بهێننه‌ به‌رچاویان و نه‌ ده‌توانن هیچ چانسێکی باشبوونی ڕێوشوێنیان به‌ده‌ست بهێنن.

درێژە بخوێنەوە

کار (خه‌بات)ی ڕاسته‌وخۆ (Direct Action) |||

نووسینی:Emile Pouget

و. له‌ فارسییه‌وه‌:

به‌شی سێیه‌م

په‌روه‌رده‌کاری چۆنییه‌تی وه‌ڵانانی خاوه‌ندارێتی

په‌نجا ساڵ له‌وه‌وبه‌ر، له‌ سه‌روبه‌ری 1848دا، کۆماریخوازه‌کان، که‌ ئه‌و کات هێشتاکه‌ باوه‌ڕێکیان هه‌بوو، ناچار به‌ دانپێدانان به‌وه‌دا بوون، که‌ سیسته‌می نوێنه‌رایه‌تی چه‌نده‌ خۆشباوه‌ڕانه‌، درۆزنانه‌ و لاوازه، که‌وتنه‌ دوای دۆزینه‌وه‌ی ڕێگه‌چاره‌یه‌ك بۆ په‌ڕوپینه‌ی ئه‌م که‌موکوڕییانه‌. ڕیتینگهاوزن «Rittinghausen» یه‌کێك له‌ شه‌یدایانی ئه‌و سیسته‌مه‌ ڕامیارییه‌ بوو و بۆ پێشکه‌وتنی مرۆڤ به‌ پێویستی دده‌زانی؛ وی که‌وته‌ پاگه‌نده‌ی ئه‌وه‌ی که‌ ڕێگه‌چاره‌ی ئه‌م گرفتانه‌ی له‌ نوێنه‌رایه‌تی راسته‌وخۆدا دۆزیوه‌ته‌وه‌. له‌لایه‌کی تره‌وه‌، پرۆدۆن «Proudhon» ڕێڕه‌وی سه‌ندیکالیستی پێشنیار کرد و پێی وابوو که‌ فیدرالیزمی ئابووری له‌و چه‌مکه‌ نه‌زۆکه‌ رامیارییانه‌ باشتره‌ و به‌ سه‌رهه‌ڵدانی گشت ئه‌وانه‌ ده‌خرێنه‌ لاوه‌. گه‌شه‌پێدانی ڕێکخراوه‌ کرێکارییه‌کان به‌ فیدرالیزمی ئابووری، مسۆگه‌رگه‌ری پێکهاتنی ڕێکخراوه‌ پیشه‌ییه‌کان بۆ ئه‌نجامدانی هه‌ر کارێکی تایبه‌ت و به‌سووده‌؛ له‌وێوه‌ که‌ به‌ڵگه‌ی –خۆشباوه‌ڕانه‌یبوونی ده‌وڵه‌ت هه‌ر ئه‌مه‌یه‌، به‌ پێكهاتنی ئه‌م یه‌کێتییانه‌، کارکرده‌ سته‌مکارانه‌ و به‌رته‌سکگه‌ره‌کان و زیانبه‌خشه‌کانی ده‌وڵه‌تیش که‌ هۆی مانه‌وه‌ی کۆمه‌ڵگه‌ی سه‌رمایه‌دارانه‌ن، له‌نێو ده‌چن.

درێژە بخوێنەوە

کاری ڕاسته‌وخۆ* (Direct Action)

نووسینی: Emile Pouget

و. له‌ فارسییه‌وه‌:

به‌شی دووه‌م

ستایشی تاك

له‌ ڕوانگه‌ی کاری ڕاسته‌خۆوه‌، ئازادی توێژه‌کانی خه‌ڵك که‌ تا ئه‌م ساته‌ خوویان به‌ تێروانینه‌ سه‌پێنراوه‌کانه‌وه‌ گرتووه‌، ته‌نیا له‌ ڕێگه‌ی سه‌رله‌نوێ بیرکردنه‌وه‌ و هوشیاربوونه‌وه‌وه‌ له‌ توانادا هه‌یه‌. کاری راسته‌وخۆ، بانگه‌وازێکه‌ بۆ هه‌مووان، که‌ ڕۆڵی خۆیان له‌م هه‌وڵه‌ گشتییه‌دا بگێڕن؛ کاری راسته‌وخۆ له‌ تاك ده‌خوازێت که‌ چیتر هیچ له‌باردانه‌بوو نه‌بێت، چیتر له‌ سه‌روو یا ده‌ره‌وه‌ی خۆی بۆ ڕزگارگه‌ر نه‌گه‌ڕێت. تاك ده‌بێت له‌سه‌ر پێیه‌کانی خۆی بوه‌ستێت و چیتر ملکه‌چانه‌ بۆ پێداویستییه‌کانی کۆمه‌ڵگه‌ خۆی به‌ده‌سته‌وه‌ نه‌دات. کاری ڕاسته‌وخۆ ڕاگه‌یاندنی کۆتایی په‌ڕجووه‌کانه‌ (چ ئاسمانی و چ ده‌وڵه‌تی) و پاش ڕه‌تکردنه‌وه‌ی گشت ئه‌و هیوایانه‌ی که‌ پشت به‌ چاره‌نوویس ده‌به‌ستن ( با چاره‌نوویسی هه‌رکه‌سێكش بێت) مژده‌ی ئه‌م بنچینه‌یه‌ ده‌دات: ڕزگاری ئێمه‌ له‌ ده‌ستی خۆماندایه‌!

درێژە بخوێنەوە

كاری ڕاسته‌وخۆ* (Direct Action)

نووسینی: Emile Pouget

و. له‌ فارسییه‌وه‌:

به‌شی یه‌كه‌م

مەبەستمان لە “كاری ڕاسته‌وخۆ” چییە

كاری ڕاسته‌وخۆ، سیمبولی سه‌ندیكالیزمە لە كار و هەڵسوڕاندا‌. ئه‌م شێوازە، نوانه‌ری شەڕێكی هاوبەشە‌ له‌ دژی سه‌ركوت و به‌هره‌كێشی. به‌ بێ پەردە، ئاراسته‌ و ڕووی تێكۆشانی نەپساوەی چینی كارگه‌ر لە هێرشی بەردەوامیدا بۆ سەر سه‌رمایه‌داری، ڕاده‌گه‌یێنێت.

درێژە بخوێنەوە